شایع‌ترین علل ناراحتی‌های معده و دستگاه گوارش وجود نوعی باکتری به نام هلیکو باکتری پیلوری در معده است که بین 70 تا 90% افراد به ویژه کشورهای جهان سوم از دوران کودکی میزبان این باکتری هستند.

در همین ارتباط از دکتر غلامرضا کفیلی متخصص بیماری‌های داخلی می‌خواهیم ضمن معرفی کامل خود، در خصوص اختلالات شایع گوارشی، همچنین روش‌های تشخیص نظیر اندوسکپی توضیحاتی ارائه بفرمایید:

غلامرضا کفیلی هستم متخصص بیماری‌های داخلی متولد 1333 در اصفهان، در سال 64 وارد دانشکده پزشکی شده و پس از اخذ درجه دکتر عمومی به مدت 7 سال در اصفهان مشغول به خدمت شدم. و مجدداً پس از ورود به دانشگاه در سال 82 فارغ التحصیل دکترای تخصصی بیماری‌های داخلی گشته و تاکنون نیز در خدمت مردم می‌باشم.

لطفاً در خصوص علل شایع ناراحتی معده و دستگاه گوارش توضیحاتی بفرمایید.

علل گوناگونی در ایجاد اختلالات گوارشی به ویژه ناحیه معده دخالت مثلاً مصرف بیش از حد مواد غذایی سرد یا گرم، برگشت مواد صفراوی از اثنی عشر به داخل معده، شایع‌ترین علل وجود نوعی باکتری در داخل معده است و در کشور ما نیز بسیار شایع می‌باشد و کلاً در کشورهای جهان سوم، بین 70 تا 90% فراوان دیده می‌شود و عامل انتقال این باکتری مگس است.میکروب هلیکوباکتری پیلوری از دوران کودکی در فرد رخنه کرده و در طول دوران عملکرد فرد باعث ایجاد مشکلاتی چون سوء هاضمه، دردهای معده، التهاب شدید، زخم‌های اثنی عشر و معده و حتی در مواردی باعث نوعی سرطان لنفاوی یا در افراد مسن‌تر سرطان معده می‌شود که در افراد بین 20 تا 30 سال نیز گهگاه دیده می شود، البته علل دیگر هم در بروز سرطان دخیل هستند، مثل رژیم غذایی، مواد شیمیایی و موارد دیگر، ولی در مجموع شایع‌ترین علت مشکلات گوارشی که در ناحیه معده و اثنی عشر دیده می‌شود وجود این نوع میکروب است که با علائمی چون سردرد، تهوع، استفراغ و ... همراه است. و گاهی نیز میکروب وارد بدن می‌شود و می‌تواند سال‌های سال بدون هیچ علائمی باقی بماند.

آیا درمان و ریشه‌کنی انجام می‌شود

در واقع نمی‌توان ریشه کنی میکروب را به دلیل آن که مستلزم صرف هزینه است برای همگان انجام داد، جمعیت کثیری از مردم آلوده به این میکروب هستند و ممکن است از هر 100 نفر یک مورد به این دلیل مبتلا به زخم معده و عوارض گفته شده بشود و شاید هم عامل بیماری همان یک مورد نیز میکروب نباشد اما در کل توصیه می‌شوه ریشه‌کنی برای همه انجام نشود مگر مواردی که بیمار دچار علائم و عوارض است که بایستی برای ریشه‌کنی میکروب نیز سند و مدرک به دست آورد که متاسفانه برخی پزشکان ما بدون بررسی دقیق بیمار دارو تجویز کرده و داروهای تجویزی هم غالباً به حدود 10 تا 15 سال قبل برمی‌گردد مثل میترانیدازول که حدود 95% سوش‌های این باکتری به آن مقاوم شده‌اند و استفاده از آن جهت ریشه‌کنی هیچ گونه کارایی ندارد.

از روش‌‌های تشخیصی کدام موفق‌تر است؟

انجام آزمایش خون برای بیمار مبتلا یک روش قطعی نیست یعنی موارد زیادی است که آنتی بادی میکروب در خون چک می‌شود و جواب با عیار بالا مثبت است اما بعد با اندوسکپی و نمونه برداری هیچ میکروبی دیده نمی‌شود و عکس این قضیه نیز صادق است. لذا تست تشخیصی قطعی از دو راه ممکن است.

1- اندوسکپی 2- تست تنفسی(یو بی تی)

که تست خوبی است برای تشخیص هلیکوباکتری که البته در این دو روش نیز مستلزم رعایت نکاتی است که باید از سوی پزشک گفته شود.

انجام اندوسکپی برای اکثر بیماران وحشت‌زا و البته دردناک است، در این خصوص چه باید کرد؟

مطمئناً اگر بیمار به خوبی توجیه شود و پزشک متبحر به بیمار اطمینان خاطر بدهد که هیچ مشکلی به وجود نمی‌آید جای هیچگونه وحشتی نخواهد بود. لازم است قبل از انجام عمل، پزشک از لحاظ روانی بیمار را آماده و او را آموزش دهد و اسپری بی‌حس کننده توسط خود پزشک و نه دستیار و آنهم دقیقاً در ناحیه حلق، زده شود.

قطعاً اگر این اعمال و نکات به خوبی و دقت توسط پزشک به بیمار آموزش داده شود و خودش نیز نکات لازم را رعایت کند، عمل اندوسکپی بدون ترس و البته درد انجام می‌شود.

در خصوص علل ناراحتی معده و اختلالات گوارشی بیشتر توضیح بفرمایید؟

بسیاری از مشکلات معده و گوارشی می‌تواند به واسطه اسیدی که از مری به معده ترشح می‌شود و سوزش سر شکم را ایجاد می‌کند باشد، پس زدن صفرا از اثنی عشر به داخل معده که باعث ورم و التهاب می‌شود، استفاده از داروهایی که اتفاقاً به عنوان مسکن مصرف می‌شود مثل (دیکلوفناک سدیم، ناپروکسن، پیروکسیکام) این گروه داروهایی هستند که باعث کاهش التهاب و درد، حتی کاهش تب می‌شوند ولی از طرفی ایجاد ورم معده، زخم‌های گوارشی و خونریزی‌های شدید معده می‌شوند، کسانی که از دردهای مختلف رنج می‌برند به ویژه افراد مسن‌تر و دردهای مفاصلی حتی به صورت تزریقی، یا استعمالی(شیاف) می‌بایست با دقت بیشتری درمان را انجام دهند.

بنابراین علیرغم وجود میکروب هلیکوباکتری در شخص اغلب علت اختلال و بیماری موارد دیگری است. معمولاً عوارض گوارشی و دردهای معده اگر به علت میکروب باشد با ریشه کنی کاملاً رفع می‌شود، گاهی بیماری که از درد شدید معده رنج می‌برد، علیرغم انجام رژیم‌های دارویی هیچ گونه نتیجه‌ای نگرفته یا پس از چندین ماه دردها عود می‌کند. می‌توان گفت این گروه مبتلا به نوعی دردهای عصبی هستند وقتی بیمار اضطراب و ناراحتی را در خود نگاه می‌دارد این فشارهای عصبی می‌تواند باعث بروز درد شود.

تحریکات عصبی، بر روند حرکت روده تاثیر گذاشته و باعث کند شدن عبور مواد غذائی و سپس مواد مدفوعی از روده شده و به همین ترتیب روده دچار اختلال و توقف می‌شود. لذا بسیاری از افراد معتقدند با توجه به رعایت رژیم‌های دارویی و غذایی باز هم دچار ناراحتی شدید معده هستند. حالات روحی و روانی افراد در بروز بسیاری از اختلالات جسمی نیز دخیل می‌باشد. که خوشبختانه پس از بررسی‌های دقیق تجویز یک تا دو داروی ضعیف ضد افسردگی تمام مشکلات معده و گوارش این نوع بیماران برطرف می‌شود.

گاهی مشاهده می‌شود افرادی که هیچ گونه مشکلات عصبی نداشته‌اند، باز هم برخلاف مصرف و رعایت مداوم داروها و رژیم‌ها همچنان از دردهای معده رنج می‌برند و دلیل این دردها چیست؟

هیچ گاه نباید مشکلات گوارشی یا سایر مشکلات بیمار را به حساب اعصاب و روان گذاشت و این عمل و تفکر اشتباه بزرگی است و در صورت تداوم منجر به مشکلات غیرقابل جبران می شود.

در این مورد دختری 22 ساله را مثال می‌زنم که چند سال قبل با درد معده به من مراجعه کرد و درمان‌های بسیاری انجام داده بود، اما بی‌نتیجه بود. بنده با انجام اندوسکپی متوجه وجود تومور سرطانی بزرگی در معده او شدم که متاسفانه به دلیل گذشت زمان زیاد از وجود تومور نتوانستیم کاری انجام دهیم. لذا حتماً باید برای بیمار وقت گذاشت آن را به دقت وارسی کرد و بعد نسخه‌ای را تجویز کنیم.

سرطان‌های معده و گوارش با علائمی همراه هستند، در سنین بالاتر با کاهش وزن، بی‌اشتهایی، سیری زودرس، احساس درد در پشت جناق، گیر کردن غذاهای جامد که با فشار پایین می‌روند و حتی بلع مایعات نیز با مشکل همراه است ... بنابراین با مشاهده این علائم می‌بایست سریعاً به پزشک مراجعه نمود.

لازم به توضیح است افرادی که بیش از 3 سال دچار سوزش معده هستند حتماً مورد اندوسکپی قرارگیرند. افرادی که مرتباً ترش کرده و حتی به صورت دوره‌ای، گاهی اوقات صفرا به داخل معده و مری پس زده می‌شود و بالا می‌آید که به حالت مزه تلخ در ته حلق احساس می‌شود که اگر این مورد طی طولانی مدت اتفاق بیفتند، حتماً باید پیگیری شود.

گاهی با خوردن غذا درد معده تشدید یا بیشتر می‌شود در این صورت چه باید کرد؟

دردهای معده و اثنی عشر یک سری وجه تمایزاتی با هم دارند ولی قطعی نیست. دردهایی که با خوردن غذا بهتر می‌شود یادردهایی که سبب بیدار شدن در شب می‌شود، معمولاً مربوط به ورم و التهاب اثنی عشر یا زخم اثنی عشر است. و دردهایی که با خوردن غذا تشدید می‌شود، بیشتر مربوط به معده است ولی باز هم قطعیت ندارد و نیازمند بررسی است. گاهی بیمار دچار دردهایی در ناحیه بالای شکم است، در زیر دنده‌های راست با همراه تهوع و استفراغ، مدتی هم تحت درمان بوده می‌تواند علت از کیسه صفرا یا انسداد مجاری صفراوی به خاطر وجود سنگ‌های کیسه صفرا باشد که در تمام این حالات باید سریع عمل اورژانسی انجام شده و کیسه صفرا خارج گردد.