فرهنگ ايثار و شهادت با اثرگذاري بر فضاي فکري و ذهني جوانان باعث مي شود دو نسل قديم و جديد درک مشترکي از جامعه و جهان و نيز فلسفه زندگي پيدا کنند. هر چند ممکن است مناسبات آشکار نباشد ولي در دراز مدت اثر مشهود خواهد داشت. نوع ديگر تأثير اين که فرهنگ ايثار و شهادت بايستي باز توليد شود؛ در غير اين صورت اگر اين مفاهيم را به نسل امروز انتقال ندهيم این فرهنگ محدود شده و کاربرد آن در عصر حاضر و آينده کمتر خواهد شد. اما اگر در اين باز توليد، فرهنگ سازي مطلوبي صورت گرفته و بستر مناسبي براي الگو سازي ايثار و شهادت برنامه ريزي شد، از طرفي فرهنگ ايثار و شهادت را به نسل امروز منتقل و مناسبات نسلي را برقرار کرده و از طرفي ديگر فرهنگ نوين ارزشهاي شهادت را در استمرار چنين فرهنگي تضمين کرده ايم. ارزش هاي ايثار و شهادت از طريق اسطوره سازي مي تواند به نسل امروز بياموزد که براي تعيين مسير زندگي خود از ميان الگوهاي متعدد، الگوهاي جذاب را سرمشق قرار دهند. بديهي است هر اندازه اسطوره ها و اسوه ها هنرمندانه و در قالب زيبا مطرح شوند، الگو گيران بيشتري را جذب خواهند کرد؛ در غير اين صورت الگو گيران به دنبال ديگر الگوهاي جذاب خواهند رفت؛ همچنین اگر فرهنگ شهادت بتواند زيبايي دروني و ظاهري خود را افزايش دهد به همان اندازه قادر است مورد توجه الگو گيران قرار گيرد و اين ارتباط و پيوندي که در نتيجه الگوها و اسوه ها به وجود مي آيد تعامل بين نسلي و حتی نسل‌هاي متمادي را برقرار خواهد کرد.    از جمله رسانه هاي مؤثر و کارآمدي که مي تواند نقش اساسي در اسطوره سازي و الگو سازي داشته باشد تلويزيون است به این رسانه با پخش برنامه هاي مناسب مي تواند ارزشها ، هنجارها و رفتار مردم را تحت تأثير خود قرار دهد. با توجه به نياز نسل جوان جهت الگويابي مناسب در جامعه، مساله اصلي اين است که برنامه هاي تلويزيون به عنوان رسانه ملي بايد در جهت غني سازي محتواي برنامه هاي خود تلاشهاي جدي انجام دهند تا ارزشهاي ايثار و شهادت را به نحو مطلوبي در برنامه هاي خود انعکاس دهند. بنابراين ، سؤال اساسي اين است که برنامه هاي شبکه هاي سراسري سيماي جمهوري اسلامي ايران چه نقشي در حفظ و تقويت فرهنگ ايثار و شهادت داشته و تا چه اندازه در ايفاي آن موفق بوده‌اند.

راه و رسم انتقال فرهنگ شهادت

 ايران به عنوان يک کشور با گذشته تاريخي مذهبي ، افکار و انديشه هاي گوناگوني دارد که هويت ملت ما را تشکيل مي دهد. پديده فرهنگ ايثار و شهادت که بخشي از اين فرهنگ است بايد در هماهنگي و تقويت و احترام ديگر موارد فرهنگ مثل وطن دوستي، احترام به انديشه ها  هماهنگ باشد تا بتواند به بقاي خود ادامه داده و تأثير روزافزون بر جامعه داشته باشد.

انتقال فرهنگ ايثار و شهادت می‌بایست متناسب با لايه هاي مناسبات نسلي باشد؛ در ضمن نوع و ميزان تأثير گذاري این فرهنگ منطبق با وضعيت کنوني بررسي شود. اين انتقال بايد در ابعاد گوناگون مورد بررسي واقع شود. در بعد معنوي و عرفاني ، ايثار و شهادت بايد به ترويج ابعاد اعتقادي و معنوي ايثارگران و شهيدان نسل گذشته و حال پرداخت. نکته قابل توجه این که در صورت گسست اقتصادي در جامعه تنها ابعاد معنوي نمي تواند پاسخگوي نياز نسل امروز باشد پس بايد در انتقال فرهنگ ايثار و شهادت به جنبه هاي اقتصادي نظير قناعت، صرفه جويي و عدم وابستگي به دنيا پرداخت؛ لذا به واسطه ترکيب جمعيتي گذشته و حال نمي توان انتظار داشت مناسبات نسلي حالت عادي و طبيعي را طي کند. بلکه نياز به کار اساسي است؛ بر همین اساس فرهنگ ايثار و شهادت نياز به باز توليد فرهنگي دارد تا در قالبي جديد پاسخگوي نياز هاي جامعه در ابعاد مختلف باشد.  ژان کازنو محقق علوم ارتباطات اجتماعی می گوید: تلويزيون هم مي تواند هم‌رنگ گرايي و دنباله روي را اشاعه دهد و هم، ناهمرنگ گرايي و عدم پيروي از جمع . از اين جهت تلويزيون اساساً بازتابي است از جو فکري جامعه، وقتي جامعه فقط گرايش به وضع موجود را دارد تلويزيون هم به وضع موجود کمک مي کند. ولي وقتي جامعه از پيشرفت سرخورده و تمدن وارد مرحله بحران شد، تلويزيون هم به اين سرخوردگي دامن مي‌زند.

با توجه به اين موارد، تلويزيون نقش مؤثري درجهت دهي به افکار عمومي ايفا کرده و با برنامه سازي مطلوب تأثير عمده اي بر جامعه گذاشته و در اين عرصه فرهنگ سازي می‌کند.

تلویزیون، بهترین رسانه

تلويزيون با مخاطباني که حدود 90 درصد مردم را شامل مي شود پر مخاطب ترين وسيله ارتباط جمعي با ويژگي دربرگيري فوق العاده است . مهم ترين دليل تماشاي برنامه هاي تلويزيوني براي اين مخاطبان به کارکرد سرگرمي و پرکردن اوقات فراغت اين رسانه (50 درصد ) و پس از آن کارکرد اطلاع رساني (25 درصد) باز مي گردد . کارکرد نخست در ميان مخاطبان کودک ، نوجوانان و جوان و کارکرد دوم در ميان کهنسالان و بزرگسالان و نيز مردان بيش از ساير گروهها مورد توجه واقع شده است .

کارکرد آموزشي اين رسانه به عنوان مهم ترين دليل تماشاي برنامه ها ، جايگاه سوم را داشته و به ويژه در ميان افراد بي سواد ، اقشار تحصيلکرده داراي مدارک فوق ليسانس و بالاتر و نيز مردان از رتبه پایيني برخوردار بوده است . یافته مورد اشاره ما را به این مسیر رهنمون مي سازد که چنانچه تلويزيون در رفع نيازهاي اصلي مخاطبان خود (يعني سرگرمي و اطلاع از رويدادها) توفيق لازم را داشته است ، سه گام بعدي نيز مي تواند برنامه هاي آموزشي را تدارک ديده و احتمالاً رضايت عمده مخاطبان را به دست آورد.

با توجه به طرح مباحثي چون فضایل اخلاقي شهدا و بيان ارزش‌هاي ماندگار فرهنگ آنان، ارزشهايي همچون گسترش روحيه آزاد منشي و احياي هويت ديني و ملي گسترش يافته و بستر مناسبي ايجاد شده که در انعكاس ارزشهاي ايثار و شهادت، جهت گرايش جوانان ارائه نموده است. در ادامه نكته حایز اهميت می‌باشد كه با توجه به گسست نسلي كه بين نسل جوان و نسل گذشته انقلاب وجود دارد، برنامه هاي شبكه ها توانسته اند نياز سنجي مطلوبي را در زمينه تطابق سازي با نيازهاي جوانان صورت داده و موجبات گرايش آنان را به برنامه هاي مربوط به ايثار و شهادت فراهم آورند. به نظر مي رسد برنامه ريزان  و متوليان برنامه هاي سيما با بهره گيري از کارشناسان علمي - که مطالعات تخصصي جامعه شناختي بر روي ارزش هاي منبعث از فرهنگ ايثار و شهادت و همچنين مطالعات روانشناختي بر شخصيت و نيازها و علاقه مندي هاي آنان انجام داده اند - مي توانند بستر مناسبي را براي گرايش مخاطبين جوان خود فراهم نمايند، در حقيقت اين کارشناسان مي توانند نيازهاي متناسب با سير تکاملي انسان را مورد بررسي قرار داده و برنامه ريزي هاي ارزنده و مؤثري در جهت جذب جوانان نسبت به ارزش هاي ايثار و شهادت ايجاد کرده و برنامه هاي پيشنهادي خود را با توجه به اين مراحل سازمان دهي نمايند؛ همچنين استفاده از خود جوانان در برنامه ها به جذابيت اين مقوله مي افزايد.

با توجه به نتايج فوق مي توان گفت؛ شبكه هاي سراسري سيما با ارايه مطلوب برنامه ها تا حد قابل توجهي، روحيه ايثار را - كه عمده مباحث فرهنگ ايثار و شهادت می‌باشد - در جامعه گسترش داده است. در واقع تلويزيون با استفاده از قالب‌هاي جذاب رسانه اي توانسته است با شناخت و پردازش صحيح از مصاديقي كه روحيه ايثار را منتقل مي‌كند، همچون تقويت روحيه از خود گذشتگي، روحيه نوع دوستي، روحيه وطن دوستي، حفظ وحدت اسلامي در رويايي با تعارضهاي داخلي و خارجي انگيزه ثابت قدمي در حفظ اعتقادات اسلامي و روحيه مقاومت در مقابل مشكلات را در جامعه گسترش دهد. به نظر مي رسد تمامي ملل، به نوعي مقوله ايثار را در فرهنگ خود به عنوان امري قابل ستايش و مقدس مي شمارند. اين نکته مهم، فرصت مناسبي است که مي توان جهت مزاياي جهاني شدن فرهنگ از آن  در مسیر از خود گذشتگي، آزاد منشي و ضابطه مندي در جامعه سود جست. برنامه هاي سيما مي تواند  با فرهنگ سازي مطلوب در اين زمينه، جامعه را در جهت گسترش اصلاحات اجتماعي سوق دهد؛ همچنین برنامه‌هاي شبکه هاي سراسري سيما در حفظ و تقويت روحيه شهادت مؤثر بوده است. لازم به ذکر است با توجه به مطالعات گسترده اي که توسط پژوهشگران در حيطه فرهنگ شهادت صورت گرفته است مي توان با توجه به وصيت نامه هاي شهدا که نمود عيني افکار و عقايد آنهاست مصاديقي که در فرهنگ شهادت وجود دارد، برنامه هاي سيما اين فرهنگ را به نوعي غير مستقيم به مخاطبان خود ارائه دهد. اين نکته مي تواند با برنامه هايي متنوع و جذاب مطرح شود؛ البته استفاده از شخصيت هاي برجسته هنري نيز در تحقق اين امر مؤثر خواهد بود.

مي توان گفت انعكاس اسطوره سازي پيرامون فرهنگ ايثار وشهادت در برنامه هاي شبكه هاي سراسري سيما، به نحو مطلوبي بوده است؛ به طوری که تلويزيون با توجه به ديدگاه دانشجويان ، تا حد زيادي توانسته است در اين تطابق سازي و نگرش اقتضايي پيرامون فرهنگ ايثار و شهادت موفق باشد؛ البته با توجه به تنوع الگوها و اسطوره هاي موجود در فرهنگ ايراني، اسلامي ايرانيان، اين مقوله از جهت نياز مخاطب مطرح مي گردد، كه فعاليتهاي شبكه هاي سراسري سيما نشانگر عملكرد قابل قبول اين رسانه، بسترسازي صحيح جهت الگوسازي و اسطوره سازي مطلوب مي باشد. در واقع حساسيت و اهميت موضوع به علت ارائه الگوها و اسطوره هاي است كه متناسب با نياز جامعه باشد تا مورد قبول و پذيرش مردم قرار گيرد.